Giao Dịch Với Người Có Liên Quan Trong Công Ty Cổ Phần

Trong hoạt động quản trị của công ty cổ phần, không ít hợp đồng và giao dịch được xác lập với cổ đông lớn, thành viên quản lý hoặc các chủ thể có mối quan hệ đặc biệt với doanh nghiệp. Đây là nhóm giao dịch khá nhạy cảm vì có thể làm phát sinh xung đột lợi ích, ảnh hưởng đến tính minh bạch trong quản trị và quyền lợi của các cổ đông còn lại.

Nhằm kiểm soát rủi ro đó, Luật Doanh nghiệp 2020 quy định cụ thể những trường hợp giao dịch với người có liên quan phải được Hội đồng quản trị hoặc Đại hội đồng cổ đông chấp thuận. Việc nắm rõ các quy định này giúp doanh nghiệp chủ động phòng ngừa tranh chấp, hạn chế rủi ro giao dịch bị vô hiệu và bảo đảm hoạt động quản trị được thực hiện đúng pháp luật.

Người có liên quan bao gồm những ai?

Căn cứ khoản 23 Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2020, “Người có liên quan là cá nhân, tổ chức có quan hệ trực tiếp hoặc gián tiếp với doanh nghiệp trong các trường hợp sau đây:

a) Công ty mẹ, người quản lý và người đại diện theo pháp luật của công ty mẹ và người có thẩm quyền bổ nhiệm người quản lý của công ty mẹ;

b) Công ty con, người quản lý và người đại diện theo pháp luật của công ty con;

c) Cá nhân, tổ chức hoặc nhóm cá nhân, tổ chức có khả năng chi phối hoạt động của doanh nghiệp đó thông qua sở hữu, thâu tóm cổ phần, phần vốn góp hoặc thông qua việc ra quyết định của công ty;

d) Người quản lý doanh nghiệp, người đại diện theo pháp luật, Kiểm soát viên;

đ) Vợ, chồng, bố đẻ, mẹ đẻ, bố nuôi, mẹ nuôi, bố chồng, mẹ chồng, bố vợ, mẹ vợ, con đẻ, con nuôi, con rể, con dâu, anh ruột, chị ruột, em ruột, anh rể, em rể, chị dâu, em dâu của người quản lý công ty, người đại diện theo pháp luật, Kiểm soát viên, thành viên và cổ đông sở hữu phần vốn góp hay cổ phần chi phối;

e) Cá nhân là người đại diện theo ủy quyền của công ty, tổ chức quy định tại các điểm a, b và c khoản này;

g) Doanh nghiệp trong đó cá nhân, công ty, tổ chức quy định tại các điểm a, b, c, d, đ và e khoản này có sở hữu đến mức chi phối việc ra quyết định của công ty.”

Giao dịch với người có liên quan là gì?

Trong quá trình hoạt động, công ty cổ phần có thể phát sinh các giao dịch với cổ đông, thành viên quản lý hoặc các cá nhân, tổ chức có mối quan hệ đặc biệt với những chủ thể này. Đây được gọi là giao dịch với người có liên quan.

Theo khoản 1 Điều 167 Luật Doanh nghiệp 2020, các trường hợp được xem là giao dịch với người có liên quan bao gồm:

a) Giao dịch giữa công ty với cổ đông, người đại diện theo ủy quyền của cổ đông là tổ chức sở hữu trên 10% tổng số cổ phần phổ thông của công ty và người có liên quan của họ;

b) Giao dịch giữa công ty với thành viên Hội đồng quản trị, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc và người có liên quan của họ;

c) Giao dịch giữa công ty với doanh nghiệp mà thành viên Hội đồng quản trị, Kiểm soát viên, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc và người quản lý khác của công ty phải kê khai theo Điều 164 Luật Doanh nghiệp 2020:

• Doanh nghiệp mà thành viên Hội đồng quản trị, Kiểm soát viên, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc và người quản lý khác của công ty làm chủ hoặc sở hữu phần vốn góp hoặc cổ phần;
• Doanh nghiệp mà những người có liên quan của  thành viên Hội đồng quản trị, Kiểm soát viên, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc và người quản lý khác của công ty làm chủ, cùng sở hữu hoặc sở hữu riêng phần vốn góp hoặc cổ phần trên 10% vốn điều lệ.

Những giao dịch này tiềm ẩn nguy cơ xung đột lợi ích, nên pháp luật yêu cầu phải được Đại hội đồng cổ đông hoặc Hội đồng quản trị chấp thuận.

Khi nào giao dịch với người có liên quan phải do Hội đồng quản trị chấp thuận?

Khoản 2 Điều 167 Luật Doanh nghiệp 2020 quy định các giao dịch với người có liên quan thuộc thẩm quyền chấp thuận của Hội đồng quản trị nếu:

• Các hợp đồng, giao dịch có giá trị nhỏ hơn 35% tổng giá trị tài sản của doanh nghiệp ghi trong báo cáo tài chính gần nhất;
• Hoặc một tỷ lệ hoặc giá trị khác nhỏ hơn theo quy định tại Điều lệ công ty. 

Lưu ý về thủ tục: – Người đại diện ký hợp đồng, giao dịch phải thông báo cho Hội đồng quản trị và Kiểm soát viên về các đối tượng có liên quan đối với hợp đồng, giao dịch đó; và gửi kèm theo dự thảo hợp đồng hoặc nội dung chủ yếu của giao dịch; – Trong 15 ngày kể từ ngày nhận được thông báo (hoặc thời hạn khác theo Điều lệ), Hội đồng quản trị quyết định việc chấp thuận. Thành viên Hội đồng quản trị có lợi ích liên quan đến giao dịch không được biểu quyết.

Khi nào giao dịch với người có liên quan phải do Đại hội đồng cổ đông chấp thuận?

Khoản 3 Điều 167 Luật Doanh nghiệp 2020 quy định những trường hợp giao dịch sau đây với người có liên quan phải được Đại hội đồng cổ đông chấp thuận gồm:

• Giao dịch, hợp đồng vượt thẩm quyền Hội đồng quản trị (giá trị lớn hơn 35% tổng giá trị tài sản của doanh nghiệp hoặc tỷ lệ khác theo Điều lệ);
• Hợp đồng, giao dịch vay, cho vay, bán tài sản có giá trị trên 10% tổng tài sản của doanh nghiệp trong báo cáo tài chính gần nhất giữa công ty và cổ đông sở hữu từ 51% cổ phần có quyền biểu quyết (hoặc người có liên quan của họ).

Lưu ý về thủ tục: – Người đại diện ký hợp đồng, giao dịch phải thông báo cho Hội đồng quản trị và Kiểm soát viên về các đối tượng có liên quan đối với hợp đồng, giao dịch đó; Gửi kèm theo dự thảo hợp đồng hoặc nội dung chủ yếu của giao dịch; – Hội đồng quản trị trình dự thảo hợp đồng, giao dịch hoặc giải trình về nội dung chủ yếu của hợp đồng, giao dịch tại cuộc họp Đại hội đồng cổ đông; hoặc lấy ý kiến cổ đông bằng văn bản nếu không tổ chức cuộc họp. Cổ đông có lợi ích liên quan đến các bên trong hợp đồng, giao dịch thuộc trường hợp trên không có quyền biểu quyết.

Hậu quả pháp lý khi một giao dịch với người có liên quan không được thực hiện đúng trình tự

Căn cứ khoản 4 Điều 167 Luật Doanh nghiệp 2020, khi một giao dịch với người có liên quan không được thực hiện đúng trình tự, hậu quả pháp lý là vô cùng nặng nề và mang tính liên đới:

• Vô hiệu giao dịch: Hợp đồng, giao dịch bị Tòa án tuyên bố vô hiệu và xử lý theo quy định pháp luật nếu không thực hiện theo quy trình ký kết như Luật định nêu trên. Khi đó, các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận. Điều này gây rủi ro cực lớn cho các đối tác thứ ba và làm gián đoạn dòng tiền của doanh nghiệp.
• Trách nhiệm liên đới: Người ký kết hợp đồng, giao dịch, cổ đông, thành viên Hội đồng quản trị hoặc Giám đốc hoặc Tổng giám đốc có liên quan phải liên đới bồi thường thiệt hại phát sinh, hoàn trả cho công ty khoản lợi thu được từ việc thực hiện hợp đồng, giao dịch đó. Điều này đồng nghĩa với việc túi tiền cá nhân của người lãnh đạo bị đe dọa trực tiếp nếu quy trình quản trị nội bộ lỏng lẻo.

Kết luận

Việc tuân thủ đầy đủ các quy định về giao dịch với người có liên quan trong công ty cổ phần không chỉ giúp doanh nghiệp tránh các hậu quả pháp lý như giao dịch vô hiệu hay trách nhiệm bồi thường, mà còn góp phần xây dựng nền tảng quản trị minh bạch, hiệu quả và bền vững.

Trong trường hợp doanh nghiệp đang:

• Chuẩn bị ký kết giao dịch với cổ đông, người quản lý hoặc bên liên quan;
• Cần rà soát lại tính hợp lệ của các giao dịch đã thực hiện;
• Hoặc muốn xây dựng quy trình kiểm soát giao dịch nội bộ;

Việc tham vấn ý kiến chuyên gia pháp lý sẽ là bước đi cần thiết để hạn chế rủi ro và đảm bảo an toàn pháp lý cho hoạt động kinh doanh.

Doanh nghiệp đang chuẩn bị ký kết giao dịch với cổ đông, thành viên quản lý hoặc các bên liên quan? Việc rà soát tính pháp lý và quy trình phê duyệt giao dịch ngay từ đầu sẽ giúp hạn chế rủi ro tranh chấp và bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp. Liên hệ ngay với MDVN để được đội ngũ Chuyên gia/ Luật sư tư vấn và hỗ trợ kịp thời.