Dịch Vụ Tư Vấn Thủ Tục Mua Bán Và Sáp Nhập Doanh Nghiệp

Mua bán và sáp nhập doanh nghiệp (M&A) là công cụ chiến lược giúp các nhà đầu tư thâu tóm thị phần, mở rộng quy mô hoặc tái cấu trúc hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, đằng sau các thương vụ này là hàng loạt rủi ro pháp lý liên quan đến công nợ tiềm tàng, nghĩa vụ thuế, tranh chấp lao động và quyền sở hữu trí tuệ. Trong bài viết này, MDVN sẽ cung cấp bức tranh pháp lý toàn cảnh về các hình thức M&A, quy trình thực hiện và tầm quan trọng của bước thẩm định pháp lý (Legal Due Diligence).

M&A là gì?

M&A là viết tắt của cụm từ Tiếng Anh Mergers and Acquisitions, được dịch sang tiếng Việt là Mua bán và Sáp nhập. Về bản chất thương mại:

• Mergers (Sáp nhập): Là sự liên kết, sáp nhập giữa hai hay nhiều doanh nghiệp có cùng quy mô để tạo ra một doanh nghiệp mới lớn mạnh hơn, hoặc một doanh nghiệp sáp nhập vào một doanh nghiệp khác.
• Acquisitions (Mua lại / Thâu tóm): Là việc một doanh nghiệp lớn (hoặc một nhà đầu tư) mua lại phần lớn hoặc toàn bộ phần vốn góp, cổ phần của một doanh nghiệp khác (doanh nghiệp mục tiêu) nhằm mục đích giành quyền kiểm soát hoặc chi phối toàn bộ hoạt động điều hành của doanh nghiệp đó.

Dù thực hiện dưới hình thức nào, mục tiêu chính của M&A vẫn là mang lại lợi ích cộng hưởng, cắt giảm chi phí, chiếm lĩnh thị trường hoặc thâu tóm công nghệ, tài sản trí tuệ của doanh nghiệp mục tiêu.

Các hình thức M&A theo pháp luật Việt Nam

Dưới góc độ pháp lý, M&A không phải là một loại hợp đồng hay thủ tục đơn lẻ mà được thực hiện thông qua nhiều hình thức giao dịch khác nhau. Căn cứ Luật Doanh nghiệp 2020 và Luật Đầu tư 2020, các hình thức phổ biến bao gồm:

• Sáp nhập doanh nghiệp (Điều 201 Luật Doanh nghiệp 2020): Một hoặc một số công ty (công ty bị sáp nhập) chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp sang một công ty khác (công ty nhận sáp nhập), đồng thời chấm dứt sự tồn tại của công ty bị sáp nhập.
• Hợp nhất doanh nghiệp (Điều 200 Luật Doanh nghiệp 2020): Hai hoặc một số công ty (công ty bị hợp nhất) cùng nhau chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp để hình thành một công ty mới (công ty hợp nhất), đồng thời chấm dứt sự tồn tại của các công ty bị hợp nhất.
• Mua lại phần vốn góp/cổ phần (Luật Đầu tư 2020): Nhà đầu tư mua lại một phần hoặc toàn bộ phần vốn góp, cổ phần của thành viên/cổ đông hiện hữu để nắm quyền kiểm soát doanh nghiệp. Đây là hình thức M&A phổ biến nhất trên thực tế.
• Chuyển nhượng dự án đầu tư (Điều 46 Luật Đầu tư 2020): Nhà đầu tư chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ dự án đầu tư của mình cho nhà đầu tư khác (thường áp dụng trong các thương vụ M&A bất động sản, năng lượng).

Những rủi ro pháp lý nếu bỏ qua Thẩm định pháp lý khi thực hiện M&A

Thẩm định pháp lý (LDD) là quá trình rà soát, đánh giá toàn bộ tình trạng pháp lý của doanh nghiệp mục tiêu trước khi giao kết hợp đồng M&A. Việc bỏ qua hoặc thực hiện LDD hời hợt sẽ đẩy bên mua vào các rủi ro sau:

Nhóm rủi ro	Hậu quả pháp lý đối với Bên mua
Công nợ và Thuế	Gánh chịu các khoản nợ tiềm tàng không được ghi nhận trong báo cáo tài chính; bị truy thu thuế và phạt vi phạm do doanh nghiệp mục tiêu trốn thuế trong quá khứ.
Quản trị nội bộ	Giao dịch M&A bị tuyên vô hiệu do quy trình thông qua nghị quyết bán cổ phần/tài sản vi phạm Điều lệ công ty hoặc Luật Doanh nghiệp.
Lao động & Nhân sự	Kế thừa các tranh chấp lao động cũ; bồi thường các khoản trợ cấp thôi việc, mất việc làm đối với người lao động bị cắt giảm do tái cấu trúc (Điều 43 Bộ luật Lao động 2019).
Sở hữu trí tuệ	Mua lại doanh nghiệp nhưng phát hiện các nhãn hiệu, bí quyết kinh doanh cốt lõi chưa được đăng ký bảo hộ, hoặc đang bị bên thứ ba kiện xâm phạm.

Quy trình thực hiện một thương vụ M&A chuẩn mực

Một thương vụ M&A cần được triển khai theo một quy trình chặt chẽ để doanh nghiệp có thể kiểm soát rủi ro pháp lý, tài chính và bảo đảm quyền lợi của các bên. Tùy vào cấu trúc giao dịch, quy mô và đối tượng tham gia, quy trình có thể được điều chỉnh, nhưng thông thường sẽ gồm các bước cơ bản sau:

• Bước 1: Ký kết Biên bản ghi nhớ (MOU) và Thỏa thuận bảo mật thông tin (NDA).
• Bước 2: Tiến hành Thẩm định chi tiết.
• Bước 3: Đàm phán, soạn thảo và ký kết Hợp đồng mua bán phần vốn góp/cổ phần (SPA) hoặc Hợp đồng chuyển nhượng tài sản (APA).
• Bước 4: Thực hiện thủ tục hành chính như: thông báo tập trung kinh tế nếu có, xin chấp thuận mua phần vốn góp đối với nhà đầu tư nước ngoài, thay đổi Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, …
• Bước 5: Hoàn tất giao dịch và bàn giao quản lý.

Dịch vụ Tư vấn mua bán và sáp nhập doanh nghiệp tại MDVN

Dịch vụ tư vấn thủ tục M&A

Tư vấn miễn phí

Bảng giá dịch vụ

FAQ: Câu hỏi thường gặp trong quá trình mua bán và sáp nhập doanh nghiệp (M&A)

1. Giao dịch M&A có cần phải xin phép cơ quan nhà nước không?

Tùy thuộc vào quy mô, giao dịch có thể phải xin phép. Căn cứ Luật Cạnh tranh 2018 và Nghị định 35/2020/NĐ-CP, nếu các bên tham gia giao dịch đạt ngưỡng quy định về tổng tài sản, tổng doanh thu, thị phần hoặc giá trị giao dịch, các bên bắt buộc phải thông báo tập trung kinh tế cho Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia trước khi thực hiện. Việc không thông báo có thể bị phạt tiền rất nặng.

2. Khi sáp nhập công ty, người lao động của công ty bị sáp nhập sẽ được giải quyết như thế nào?

Căn cứ khoản 2 Điều 201 Luật Doanh nghiệp 2020 và Điều 43 Bộ luật Lao động 2019, công ty nhận sáp nhập phải tiếp tục sử dụng số lao động hiện có. Trong trường hợp không thể sử dụng hết, công ty nhận sáp nhập phải xây dựng và thực hiện phương án sử dụng lao động theo quy định của pháp luật, đồng thời có trách nhiệm chi trả trợ cấp mất việc làm cho người lao động phải nghỉ việc.

3. Tại sao trong mua bán và sáp nhập doanh nghiệp lại cần đặc biệt lưu ý đến Sở hữu trí tuệ?

Nhiều doanh nghiệp được định giá cao chủ yếu dựa trên uy tín thương hiệu, phần mềm hoặc bí quyết công nghệ. Tuy nhiên, nếu các tài sản này không được đăng ký xác lập quyền hợp pháp tại Cục Sở hữu trí tuệ, doanh nghiệp đó thực chất không sở hữu tài sản như bên mua lầm tưởng. MDVN luôn khuyến nghị đưa báo cáo rà soát SHTT vào điều kiện tiên quyết trước khi ký Hợp đồng SPA.

Kết luận

M&A là giao dịch phức tạp, đòi hỏi doanh nghiệp phải đánh giá kỹ các vấn đề về pháp lý, tài chính, lao động, thuế và sở hữu trí tuệ trước khi quyết định. MDVN – tư vấn M&A, hỗ trợ doanh nghiệp thẩm định pháp lý, xây dựng phương án giao dịch và kiểm soát rủi ro trong quá trình mua bán, sáp nhập doanh nghiệp.