Hàng hóa cấm xuất khẩu là một trong những nội dung doanh nghiệp cần quan tâm khi thực hiện hoạt động xuất nhập khẩu nhằm bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật. Chính phủ đã ban hành Nghị định 292/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 05/9/2026, quy định về 33 nhóm hàng hóa thuộc diện cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu. Bài viết dưới đây sẽ tổng hợp danh mục các nhóm hàng hóa này, đồng thời phân tích những vấn đề doanh nghiệp cần quan tâm để chủ động tuân thủ và hạn chế rủi ro pháp lý.

Danh mục 10 nhóm hàng hóa cấm xuất khẩu

1. Vũ khí, đạn dược, trang thiết bị quân sự: Vũ khí, đạn dược, vật liệu nổ (trừ vật liệu nổ công nghiệp), trang thiết bị kỹ thuật quân sự, vật tư, phụ tùng chuyên dùng quân sự. 
2. Sản phẩm mật mã bảo vệ Nhà nước: Các sản phẩm mật mã sử dụng để bảo vệ thông tin bí mật Nhà nước.
3. Di vật, cổ vật và sản phẩm văn hóa cấm: a) Di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia theo quy định của pháp luật về di sản văn hóa. b) Các loại sản phẩm văn hóa thuộc diện cấm phổ biến, lưu hành hoặc đã có quyết định đình chỉ phổ biến, lưu hành, thu hồi, tịch thu, tiêu hủy tại Việt Nam.
4. Xuất bản phẩm cấm lưu hành: Các loại xuất bản phẩm thuộc diện cấm phổ biến và lưu hành tại Việt Nam.
5. Tem bưu chính cấm kinh doanh: Tem bưu chính thuộc diện cấm kinh doanh, trao đổi, trưng bày, tuyên truyền theo quy định của Luật Bưu chính.
6. Gỗ tự nhiên: Gỗ tròn, gỗ xẻ các loại từ gỗ rừng tự nhiên trong nước.
7. Động, thực vật hoang dã nguy cấp và giống cây trồng, vật nuôi cấm: 

a) Mẫu vật khai thác từ tự nhiên của các loài nguy cấp, quý, hiếm Nhóm I, các loài thuộc Phụ lục I CITES phân bố tự nhiên tại Việt Nam xuất khẩu vì mục đích thương mại. 

b) Mẫu vật và sản phẩm chế tác của loài: tê giác trắng, tê giác đen, voi Châu Phi vì mục đích thương mại. 

c) Các loài thủy sản thuộc Danh mục loài thủy sản cấm xuất khẩu (trừ trường hợp có giấy phép/chấp thuận theo quy định). 

d) Giống vật nuôi thuộc Danh mục giống vật nuôi cấm xuất khẩu. 

đ) Giống cây trồng thuộc Danh mục nguồn gen giống cây trồng cấm xuất khẩu.

8. Hóa chất nguy hiểm: Hóa chất nguy hiểm được quy định tại Danh mục hóa chất, khoáng vật cấm ban hành theo quy định tại Luật Đầu tư.
9. Kim cương thô: Kim cương thô cấm xuất khẩu theo Quy chế Chứng nhận Quy trình Kimberley.
10. Thuốc lá thế hệ mới: Thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Danh mục 23 nhóm hàng hóa cấm nhập khẩu

1. Vũ khí, đạn dược, trang thiết bị quân sự: Vũ khí, đạn dược, vật liệu nổ (trừ vật liệu nổ công nghiệp), trang thiết bị kỹ thuật quân sự, vật tư, phụ tùng chuyên dùng quân sự.
2. Thiết bị gây nguy hiểm, cản trở giao thông/an ninh: Pháo các loại (trừ pháo hiệu an toàn hàng hải theo hướng dẫn của Bộ Xây dựng), đèn trời, các loại thiết bị gây nhiễu máy đo tốc độ phương tiện giao thông.
3. Hóa chất nguy hiểm: Hóa chất nguy hiểm được quy định tại Danh mục hóa chất, khoáng vật cấm ban hành theo quy định tại Luật Đầu tư.
4. Kim cương thô: Kim cương thô cấm nhập khẩu theo Quy chế Chứng nhận Quy trình Kimberley.
5. Thuốc lá thế hệ mới: Thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.
6. Hàng tiêu dùng, phương tiện đã qua sử dụng: Bao gồm hàng dệt may, giày dép, quần áo; hàng điện tử, điện lạnh, điện gia dụng; hàng trang trí nội thất; hàng gia dụng (gốm, sành sứ, thủy tinh, kim loại, nhựa, cao su…); xe đạp, mô tô, xe gắn máy.
7. Thiết bị y tế đã qua sử dụng: Thiết bị y tế đã qua sử dụng.
8. Thuốc, nguyên liệu làm thuốc cấm: Thuốc, nguyên liệu thuốc thuộc Danh mục cấm nhập khẩu, cấm sản xuất.
9. Sản phẩm văn hóa cấm phổ biến: Các loại sản phẩm văn hóa thuộc diện cấm phổ biến, lưu hành hoặc đã có quyết định đình chỉ phổ biến, lưu hành, thu hồi, tịch thu, tiêu hủy tại Việt Nam.
10. Xuất bản phẩm cấm lưu hành: Các loại xuất bản phẩm cấm phổ biến và lưu hành tại Việt Nam.
11. Sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng: Hàng hóa là sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng.
12. Tem bưu chính cấm kinh doanh: Tem bưu chính thuộc diện cấm kinh doanh, trao đổi, trưng bày, tuyên truyền theo quy định của Luật Bưu chính.
13. Thiết bị vô tuyến điện vi phạm quy chuẩn: Thiết bị vô tuyến điện, thiết bị ứng dụng sóng vô tuyến điện không phù hợp với các quy hoạch tần số vô tuyến điện và quy chuẩn kỹ thuật có liên quan (trừ trường hợp đặc biệt theo Luật Tần số vô tuyến điện).
14. Chất thải phóng xạ.
15. Phương tiện giao thông tay lái nghịch và xe bị đục sửa số khung: Phương tiện giao thông đường bộ tay lái bên phải (trừ xe chuyên dùng hẹp không tham gia giao thông công cộng); các loại ô tô, rơ moóc, sơ mi rơ moóc, xe mô tô, xe gắn máy bị tẩy xóa, đục sửa, đóng lại số khung, số động cơ (trừ khi có văn bản xác nhận hợp pháp hóa lãnh sự của nhà sản xuất).
16. Vật tư, phương tiện giao thông đã qua sử dụng: Linh kiện, phụ tùng dùng cho ô tô, rơ moóc, sơ mi rơ moóc; khung gầm ô tô, máy kéo có gắn động cơ; ô tô thay đổi kết cấu công năng; phương tiện vận tải quá 5 năm (ô tô, rơ moóc, sơ mi rơ moóc, máy kéo); ô tô cứu thương.
17. Hóa chất theo Công ước Rotterdam: Hóa chất trong Phụ lục III Công ước Rotterdam.
18. Thuốc bảo vệ thực vật cấm: Thuốc bảo vệ thực vật cấm sử dụng tại Việt Nam.
19. Mẫu vật động, thực vật hoang dã nguy cấp: Mẫu vật thuộc Phụ lục I CITES có nguồn gốc tự nhiên nhập khẩu vì mục đích thương mại; mẫu vật và sản phẩm chế tác của tê giác trắng, tê giác đen, voi Châu Phi vì mục đích thương mại.
20. Chất làm suy giảm tầng ôzôn: Các chất được kiểm soát và thiết bị, sản phẩm có chứa hoặc sản xuất từ chất được kiểm soát theo cam kết thực hiện điều ước quốc tế về bảo vệ tầng ôzôn.
21. Thuốc thú y cấm: Thuốc thú y cấm sử dụng tại Việt Nam.
22. Vật liệu chứa amiăng độc hại: Sản phẩm, vật liệu có chứa amiăng thuộc nhóm amfibole.
23. Hàng hóa vi phạm nhân quyền (cưỡng bức lao động): Các sản phẩm, hàng hóa được khai thác, sản xuất hoặc chế tạo toàn bộ hoặc một phần bởi hành vi cưỡng bức lao động từ các doanh nghiệp, quốc gia, vùng lãnh thổ phù hợp với các điều ước quốc tế.

Kiến nghị dành cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu

Việc vi phạm quy định về hàng hóa cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu không chỉ dẫn đến tịch thu hàng hóa và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan, mà còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội buôn lậu (Điều 188) hoặc Tội vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới (Điều 189) Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017. Pháp nhân thương mại cũng thuộc diện chịu trách nhiệm hình sự đối với hai tội danh này. Để đảm bảo hoạt động kinh doanh diễn ra an toàn và thông suốt, doanh nghiệp cần khẩn trương thực hiện các bước sau:

1. Rà soát lại toàn bộ danh mục sản phẩm và hợp đồng thương mại 

Doanh nghiệp cần đối chiếu ngay danh mục hàng hóa đang kinh doanh, dự kiến kinh doanh với danh sách 33 nhóm hàng cấm nêu trên. Nếu phát hiện các mặt hàng có nguy cơ nằm trong vùng bị cấm theo Nghị định mới, cần lập tức đàm phán lại với đối tác nước ngoài để hủy hoặc điều chỉnh hợp đồng. Đối với các lô hàng đang trên đường vận chuyển, cần nhanh chóng làm việc với cơ quan hải quan để có phương án xử lý trước ngày 05/9/2026.

2. Đào tạo và cập nhật kiến thức cho bộ phận nghiệp vụ 

Chính sách pháp luật xuất nhập khẩu thường xuyên thay đổi. Ban Lãnh đạo cần tổ chức các buổi tập huấn chuyên sâu cho nhân viên về Xuất nhập khẩu (Logistics) và phòng Pháp chế. Nhân sự cần nắm vững cách tra cứu mã HS code, phân biệt ranh giới giữa hàng hóa “cấm”, hàng hóa “hạn chế” và hàng hóa “kinh doanh có điều kiện”.

3. Thiết lập quy trình kiểm soát rủi ro pháp lý nhiều cấp độ

Để giảm thiểu rủi ro pháp lý, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng quy trình kiểm soát nội bộ nhiều cấp độ, thay vì chỉ dựa vào đối tác hoặc đại lý hải quan:

• Cấp độ 1: Kiểm tra tính hợp pháp của hàng hóa ngay từ khâu tìm kiếm nguồn hàng.
• Cấp độ 2: Đánh giá các chứng từ pháp lý, chứng nhận xuất xứ (C/O), chứng nhận chất lượng (C/Q) trước khi chốt hợp đồng.
• Cấp độ 3: Xác nhận chéo với đại lý hải quan và cơ quan quản lý chuyên ngành trước khi mở tờ khai.

4. Chủ động xin ý kiến tham vấn từ cơ quan Hải quan 

Trong trường hợp mặt hàng kinh doanh có cấu tạo phức tạp, mã HS khó xác định hoặc dễ nhầm lẫn với hàng cấm (ví dụ: hóa chất công nghiệp, thiết bị viễn thông, phế liệu tái chế, …), doanh nghiệp nên chủ động làm văn bản xin hướng dẫn từ hải quan. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro pháp lý và bảo vệ quyền lợi khi phát sinh tranh chấp hoặc kiểm tra sau thông quan. 

Kết luận

Nghị định 292/2026/NĐ-CP là một bước đi mạnh mẽ nhằm chuẩn hóa thị trường xuất nhập khẩu. Việc tuân thủ tuyệt đối danh mục 33 nhóm hàng hóa cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là nền tảng để doanh nghiệp xây dựng uy tín thương hiệu vững chắc trên thị trường quốc tế. Doanh nghiệp cần hành động ngay từ hôm nay để đón đầu và tuân thủ hoàn toàn quy định mới trước thời điểm tháng 9/2026.

Nếu Quý khách hàng cần tư vấn về pháp lý doanh nghiệp hoặc hỗ trợ giải đáp các vướng mắc trong quá trình thực hiện, hãy liên hệ ngay với MDVN, đội ngũ chuyên gia, luật sư của chúng tôi sẽ hỗ trợ bạn.