Cơ Quan Thuế Được Quyền Yêu Cầu Mở Thủ Tục Phá Sản Đối Với Doanh Nghiệp Nợ Thuế

Kể từ ngày 01/7/2026, Luật Quản lý thuế 2025 chính thức có hiệu lực, đánh dấu một bước ngoặt lớn trong công tác quản lý và thu hồi nợ thuế. Đáng chú ý nhất trong lần thay đổi này là việc bổ sung biện pháp cưỡng chế hoàn toàn mới và mang tính quyết liệt: Cơ quan quản lý thuế có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản đối với các doanh nghiệp chây ì nghĩa vụ tài chính hoặc không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký kinh doanh. Với doanh nghiệp đang có nợ thuế kéo dài, đây là thay đổi cần xử lý ngay.

Vì sao có thêm biện pháp cưỡng chế này?

Theo quy định hành chính hiện hành, khi doanh nghiệp nợ thuế, các cơ quan chức năng thường áp dụng các biện pháp cưỡng chế quen thuộc như: trích tiền từ tài khoản, phong tỏa tài khoản ngân hàng, hoặc đình chỉ sử dụng hóa đơn. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy nhiều doanh nghiệp vẫn tìm cách lách luật hoặc trì hoãn kéo dài việc thực hiện nghĩa vụ.

Để giải quyết triệt để tình trạng này, Luật Quản lý thuế 2025 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2026) đã bổ sung một biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về quản lý thuế mang tính đột phá. Cụ thể, điểm g khoản 1 Điều 49 của Luật này đã chính thức bổ sung biện pháp: “Nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản”. 

“Điều 49. Biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về quản lý thuế

1. Các biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về quản lý thuế bao gồm:

…

g) Nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản.”

Quy định này trao quyền và đồng thời là nghĩa vụ cho cơ quan quản lý thuế được trực tiếp khởi kiện ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền để yêu cầu mở thủ tục phá sản đối với các doanh nghiệp vi phạm. Điều này đồng nghĩa với việc cơ quan thuế sẽ tham gia vào quá trình phá sản với tư cách là một chủ nợ, tiến hành thanh lý tài sản của doanh nghiệp để thu hồi nợ thuế.

Sự thay đổi này cũng được củng cố và đồng bộ hóa bởi khoản 3 Điều 38 Luật Phục hồi, phá sản 2025 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2026), trong đó quy định cơ quan quản lý thuế phải nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản đối với doanh nghiệp, hợp tác xã theo quy định của Luật Quản lý thuế và Chính phủ sẽ quy định chi tiết về điều kiện nộp đơn. 

“Điều 38. Người có quyền, nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản

…

3. Cơ quan quản lý thuế phải nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản đối với doanh nghiệp, hợp tác xã theo quy định của Luật Quản lý thuế.

Chính phủ quy định điều kiện nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản.”

02 trường hợp doanh nghiệp có thể bị yêu cầu mở thủ tục phá sản

Biện pháp cưỡng chế nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản không được cơ quan quản lý thuế áp dụng đối với mọi trường hợp nợ thuế. Việc thực hiện biện pháp này chỉ được tiến hành khi người nộp thuế đáp ứng các điều kiện luật định.

Cụ thể, theo khoản 1 Điều 72 Nghị định 252/2026/NĐ-CP, cơ quan quản lý thuế sẽ nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản (theo quy định tại điểm g khoản 1 Điều 49 Luật Quản lý thuế) đối với doanh nghiệp, hợp tác xã thuộc một trong các trường hợp sau đây:

1. Doanh nghiệp, hợp tác xã không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký quá 03 năm kể từ ngày cơ quan thuế ban hành thông báo người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký và người nộp thuế không nộp hồ sơ đề nghị khôi phục mã số thuế hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế; cơ quan quản lý thuế đã thực hiện một trong các biện pháp cưỡng chế quy định tại Điều 66, 68, 69, 70 và 71 Nghị định này nhưng không thu hồi được tiền thuế nợ;
2. Doanh nghiệp, hợp tác xã thuộc trường hợp bị cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về quản lý thuế, cơ quan quản lý thuế đã áp dụng các biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về quản lý thuế theo quy định trong thời gian từ 03 năm trở lên nhưng không thu được tiền thuế nợ.

Đánh giá tác động pháp lý đối với doanh nghiệp và môi trường kinh doanh

Việc áp dụng biện pháp cưỡng chế nộp đơn yêu cầu phá sản được hướng đến ba mục tiêu chính nhằm điều chỉnh hoạt động của các pháp nhân:

Thứ nhất, góp phần thanh lọc môi trường kinh doanh: Cơ chế này tạo cơ sở pháp lý thiết thực để loại bỏ hoàn toàn các doanh nghiệp “ma” hay những tổ chức được thành lập chủ yếu để trục lợi, mua bán hóa đơn trái phép.

Thứ hai, ngăn chặn nguy cơ thất thoát ngân sách nhà nước: Đây là giải pháp mạnh nhằm xử lý dứt điểm các khoản nợ thuế xấu, nợ khó đòi kéo dài nhiều năm – những trường hợp mà các biện pháp xử lý hành chính thông thường đã không còn mang lại hiệu quả.

Thứ ba, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật: Quy định này buộc những người quản lý, điều hành doanh nghiệp phải đi đến cùng trách nhiệm với tư cách pháp nhân do mình lập ra. Từ đó, triệt tiêu tâm lý chây ì hay trốn tránh nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước.

Khuyến nghị từ MDVN đối với doanh nghiệp

Kinh doanh bền vững luôn phải được xây dựng trên nền tảng của sự minh bạch và tuân thủ pháp luật. Trước những thay đổi mang tính siết chặt của Luật Quản lý thuế 2025, chúng tôi khuyến nghị các chủ doanh nghiệp nên khẩn trương thực hiện các hành động sau: :

• Chủ động rà soát nghĩa vụ thuế: Thường xuyên kiểm tra tình trạng hoạt động và các khoản nợ thuế (nếu có) để có phương án đóng nộp hoặc xin giãn hoãn hợp lệ, tránh để tình trạng nợ kéo dài dẫn đến bị cưỡng chế.Việc chủ động đối thoại với cơ quan thuế sẽ mang lại lợi thế cao hơn so với việc né tránh. 
• Thực hiện thủ tục giải thể đúng luật: Đối với các công ty đã ngừng hoạt động, không còn nhu cầu kinh doanh, người quản lý doanh nghiệp cần nhanh chóng tiến hành các thủ tục đóng mã số thuế và giải thể doanh nghiệp theo đúng quy định. Tuyệt đối tránh tình trạng “bỏ mặc” Công ty khi không còn nhu cầu kinh doanh. Việc chủ động hoàn thiện các thủ tục pháp lý này sẽ giúp người quản lý giảm thiểu các rủi ro phát sinh, ngăn chặn nguy cơ bị cơ quan quản lý thuế áp dụng các biện pháp cưỡng chế khắt khe hoặc nộp đơn yêu cầu Tòa án mở thủ tục phá sản, qua đó kiểm soát tối đa thiệt hại về tài chính và thời gian.

Kết luận

Quy định mới cho thấy nợ thuế kéo dài không còn chỉ dẫn đến phong tỏa tài khoản hay đình chỉ hóa đơn. Trong một số trường hợp, cơ quan thuế có thể yêu cầu Tòa án mở thủ tục phá sản. Vì vậy, doanh nghiệp nên chủ động xử lý trước khi rơi vào diện bị cưỡng chế:

Nếu doanh nghiệp cần rà soát rủi ro thuế, khôi phục mã số thuế hoặc giải thể đúng quy định, Quý khách hàng vui lòng liên hệ đội ngũ Luật sư của MDVN để được tư vấn chi tiết theo từng trường hợp cụ thể.