Cập Nhật Những Quy Định Pháp Lý Mới Doanh Nghiệp Cần Lưu Ý Năm 2026

Thời gian gần đây, nhiều văn bản quy phạm pháp luật mới đã chính thức có hiệu lực. Các văn bản này tác động đến nhiều mặt hoạt động của doanh nghiệp, từ xuất nhập khẩu, đấu thầu đến quản trị rủi ro công nghệ. Bài viết dưới đây tổng hợp những thay đổi pháp lý quan trọng mà nhà quản trị doanh nghiệp cần lưu ý, kèm khuyến nghị cho từng nội dung.

1. Xuất nhập khẩu, hải quan và thương mại

Bắt buộc làm thủ tục hải quan tại cửa khẩu nhập đối với 12 nhóm hàng hóa

Quyết định số 31/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ có hiệu lực từ ngày 14/8/2026. Quyết định ban hành danh mục 12 nhóm hàng hóa nhập khẩu phải làm thủ tục hải quan tại cửa khẩu nhập, thay vì tại các địa điểm thông quan nội địa. Quy định này nhằm tăng cường kiểm soát chất lượng, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và an ninh quốc gia.

Khuyến nghị pháp lý: Doanh nghiệp nhập khẩu cần rà soát danh mục hàng hóa của mình. Nếu có mặt hàng thuộc 12 nhóm này, bộ phận logistics cần điều chỉnh quy trình giao nhận và chuẩn bị hồ sơ từ sớm, để tránh lưu kho bãi kéo dài và ách tắc tại cửa khẩu.

Khung pháp lý mới cho hoạt động kinh doanh hàng miễn thuế

Nghị định số 273/2026/NĐ-CP về kinh doanh hàng miễn thuế có hiệu lực từ ngày 21/8/2026. Nghị định này đẩy mạnh việc số hóa thủ tục bán hàng miễn thuế, với ba điểm tác động trực tiếp:

• Cắt giảm giấy tờ bản giấy. Nếu thông tin cá nhân của người mua có thể khai thác từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, cơ sở dữ liệu quốc gia khác hoặc cơ sở dữ liệu chuyên ngành, doanh nghiệp không được yêu cầu người mua xuất trình bản giấy các giấy tờ chứa thông tin đó (khoản 6 Điều 5 Nghị định số 273/2026/NĐ-CP).
• Bổ sung quy định về bán hàng miễn thuế trực tuyến. Doanh nghiệp phải gửi thông tin bán hàng đến hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan ngay khi xác nhận đơn hàng và hoàn tất thanh toán. Doanh nghiệp cũng phải có cơ chế kiểm tra thông tin người mua trước khi giao hàng (Điều 14 Nghị định số 273/2026/NĐ-CP).
• Xử lý hàng hư hỏng, hết hạn. Việc tiêu hủy hàng hóa đổ vỡ, hư hỏng, mất phẩm chất, kém chất lượng, hết hạn sử dụng được quy định chặt chẽ hơn. Doanh nghiệp phải lập biên bản, thông báo và thực hiện tiêu hủy dưới sự giám sát của cơ quan hải quan (Điều 17 Nghị định số 273/2026/NĐ-CP).

Khuyến nghị pháp lý: Doanh nghiệp bán hàng miễn thuế cần nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin để đáp ứng yêu cầu kết nối với cơ quan hải quan. Doanh nghiệp cũng cần chuẩn hóa quy trình kiểm kê và xử lý hàng lỗi để tránh vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan.

Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) và đặc điểm kinh tế – kỹ thuật hàng hóa bình ổn giá

Thông tư số 26/2026/TT-BCT có hiệu lực từ ngày 01/8/2026. Thông tư phân định thẩm quyền cấp các loại Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) giữa Cục Xuất nhập khẩu và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

Thông tư số 35/2026/TT-BCT có hiệu lực từ ngày 17/8/2026. Thông tư quy định đặc điểm kinh tế – kỹ thuật và chủng loại cụ thể của hàng hóa do Bộ Công Thương quản lý thuộc diện bình ổn giá và kê khai giá.

Khuyến nghị pháp lý: Doanh nghiệp xuất khẩu cần xác định đúng cơ quan cấp C/O cho từng loại C/O để nộp hồ sơ đúng nơi. Doanh nghiệp kinh doanh hàng hóa thuộc diện bình ổn giá, kê khai giá cần đối chiếu sản phẩm của mình với đặc điểm kinh tế – kỹ thuật mới.

2. Đầu tư và đấu thầu

Ưu đãi cho nhà đầu tư ứng dụng công nghệ cao, công nghệ thân thiện với môi trường

Nghị định số 274/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 21/8/2026. Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Đấu thầu về lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án đầu tư kinh doanh.

Theo Điều 6 Nghị định số 274/2026/NĐ-CP, nhà đầu tư có giải pháp ứng dụng công nghệ tiên tiến, công nghệ cao, công nghệ thân thiện với môi trường hoặc kỹ thuật hiện có tốt nhất được hưởng mức ưu đãi 5% khi đánh giá hồ sơ dự thầu. Giải pháp này phải nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường đối với dự án thuộc nhóm có nguy cơ tác động xấu đến môi trường mức độ cao theo pháp luật về bảo vệ môi trường.

Ngoài trường hợp trên, Nghị định còn quy định mức ưu đãi 5% cho một số loại hình doanh nghiệp công nghệ và mức ưu đãi 2% cho nhà đầu tư cam kết chuyển giao công nghệ. Như vậy, mức ưu đãi theo Nghị định dao động từ 2% đến 5% tùy từng trường hợp.

Để được hưởng ưu đãi, nhà đầu tư phải nộp kèm hồ sơ dự thầu các tài liệu chứng minh giải pháp công nghệ và quyền sử dụng hợp pháp công nghệ đó.

Khuyến nghị pháp lý: Nhà đầu tư trong lĩnh vực xây dựng, công nghiệp nặng cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ chứng nhận, văn bằng bảo hộ sáng chế hoặc đánh giá kỹ thuật về công nghệ. Các tài liệu này giúp nhà đầu tư chứng minh điều kiện hưởng ưu đãi trong các kỳ đấu thầu sắp tới.

3. Khoa học công nghệ và chuyển đổi số

Ban hành Danh mục hệ thống trí tuệ nhân tạo có rủi ro cao

Quyết định số 33/2026/QĐ-TTg ngày 30/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ có hiệu lực từ ngày 15/8/2026. Quyết định ban hành Danh mục hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) có rủi ro cao, gồm 46 hệ thống thuộc 6 lĩnh vực: giáo dục, dân tộc và tôn giáo, y tế, ngân hàng, tố tụng, giao thông vận tải. Riêng lĩnh vực giao thông vận tải có 31 hệ thống.

Một hệ thống AI được xác định là có rủi ro cao khi có thể gây thiệt hại đáng kể đến tính mạng, sức khỏe, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng hoặc an ninh quốc gia.

Quyết định quy định lộ trình tuân thủ như sau:

• Hệ thống AI thuộc Danh mục đã đưa vào hoạt động trước ngày 15/8/2026 phải hoàn thành nghĩa vụ tuân thủ trước ngày 01/9/2027 nếu thuộc lĩnh vực y tế, giáo dục và tài chính.
• Hệ thống AI thuộc các lĩnh vực còn lại trong Danh mục, đã đưa vào hoạt động trước ngày 15/8/2026, phải hoàn thành nghĩa vụ tuân thủ trước ngày 01/3/2027.
• Hệ thống AI được đưa vào hoạt động trong thời gian 06 tháng kể từ ngày 15/8/2026 phải hoàn thành nghĩa vụ tuân thủ trước ngày 01/3/2027.

Khuyến nghị pháp lý: Doanh nghiệp công nghệ tài chính (FinTech), công nghệ giáo dục (EdTech) và doanh nghiệp phát triển phần mềm cần rà soát các hệ thống AI đang cung cấp hoặc triển khai. Nếu hệ thống thuộc Danh mục ban hành kèm theo Quyết định số 33/2026/QĐ-TTg, doanh nghiệp cần chuẩn bị cho các đợt kiểm tra tuân thủ và tăng cường quy trình quản trị dữ liệu.

Miễn, giảm phí, lệ phí thủ tục hành chính cho công dân tích hợp đủ 05 loại giấy tờ trên VNeID

Nghị quyết số 66.22/2026/NQ-CP về phát triển công dân số có hiệu lực từ ngày 15/8/2026 đến hết ngày 28/02/2027. Công dân hoàn thành việc tích hợp 05 loại thông tin, giấy tờ cơ bản trên ứng dụng VNeID được miễn, giảm phí, lệ phí khi thực hiện một số thủ tục hành chính. Các thủ tục này gồm thủ tục thiết yếu, có tần suất cao (như cấp giấy phép lái xe, cấp đổi, cấp lại thẻ căn cước, cấp phiếu lý lịch tư pháp) và giao dịch phổ biến, có giá trị lớn (như lệ phí trước bạ, đăng ký giao dịch bảo đảm).

05 loại thông tin, giấy tờ cơ bản gồm:

1. Giấy khai sinh.
2. Thông tin thẻ ngân hàng, tài khoản thanh toán, ví điện tử hoặc tài khoản tiền di động.
3. Thông tin tài khoản an sinh xã hội.
4. Thông tin số thuê bao di động.
5. Sổ sức khỏe điện tử.

Khuyến nghị pháp lý: Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ liên quan đến các thủ tục hành chính nêu trên có thể thông tin cho khách hàng để hỗ trợ giao dịch thuận lợi hơn.

4. Nông nghiệp, chăn nuôi và thủy sản

Nhiều nghị định mới về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực nông, lâm, thủy sản có hiệu lực trong tháng 8/2026. Doanh nghiệp có chuỗi cung ứng liên quan cần lưu ý các văn bản sau.

Lĩnh vực thú y

Nghị định số 204/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/8/2026. Nghị định siết chặt quy định về phòng, chống dịch bệnh động vật, kiểm dịch, quản lý thuốc thú y và hoạt động chuyên ngành thú y, đồng thời tăng mức phạt đối với nhiều hành vi vi phạm.

Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thú y cần đặc biệt lưu ý các hành vi vi phạm tại khoản 6, 7, 8 Điều 6 Nghị định số 204/2026/NĐ-CP:

6. Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 6.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:
a) Vứt động vật mắc bệnh chết và sản phẩm của chúng ra môi trường;
b) Buôn bán động vật giống mắc bệnh truyền nhiễm.
7. Phạt tiền từ 6.000.000 đồng đến 8.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:
a) Sử dụng thuốc thú y không có Giấy chứng nhận lưu hành tại Việt Nam hoặc chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép;
b) Sử dụng thuốc thú y không rõ nguồn gốc xuất xứ, hết hạn sử dụng;
c) Sử dụng nguyên liệu thuốc thú y;
d) Sử dụng nguyên liệu thuốc y tế hoặc thuốc y tế.
8. Phạt tiền từ 8.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng thuốc thú y trong Danh mục thuốc thú y cấm sử dụng tại Việt Nam.

Mức phạt nêu trên áp dụng đối với cá nhân. Tổ chức có cùng hành vi vi phạm bị phạt gấp 02 lần mức phạt đối với cá nhân.

Lĩnh vực chăn nuôi và trồng trọt

Nghị định số 211/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về chăn nuôi. Nghị định số 214/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực trồng trọt, bảo vệ và kiểm dịch thực vật. Cả hai nghị định có hiệu lực từ ngày 05/8/2026 và tăng cường chế tài liên quan đến an toàn sinh học, môi trường, quản lý phân bón và thuốc bảo vệ thực vật.

Lĩnh vực thủy sản

Nghị định số 246/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 18/8/2026, thay thế Nghị định số 38/2024/NĐ-CP và Nghị định số 301/2025/NĐ-CP. Nghị định thiết lập chế tài nghiêm khắc hơn đối với hoạt động khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản, phục vụ cam kết chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Khuyến nghị pháp lý: Doanh nghiệp chăn nuôi, trồng trọt, thủy sản và doanh nghiệp thu mua trong chuỗi cung ứng cần rà soát nguồn gốc thuốc thú y, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đang sử dụng. Doanh nghiệp cũng nên bổ sung vào hợp đồng với nhà cung cấp điều khoản cam kết tuân thủ quy định chuyên ngành và trách nhiệm khi vi phạm.

Kết luận

Các quy định mới vừa đặt ra yêu cầu tuân thủ, vừa mở ra cơ hội cho doanh nghiệp chủ động thích ứng. Doanh nghiệp nên rà soát hoạt động theo từng lĩnh vực: kiểm tra danh mục hàng hóa nhập khẩu, cập nhật hồ sơ đấu thầu, đối chiếu hệ thống AI với Danh mục rủi ro cao, và kiểm soát nguồn gốc vật tư đầu vào. Việc rà soát sớm giúp doanh nghiệp điều chỉnh quy trình kịp thời, hạn chế rủi ro bị xử phạt và tận dụng tốt các chính sách ưu đãi.

Doanh nghiệp chưa chắc hoạt động của mình chịu tác động từ những quy định nào? Liên hệ MDVN để được tư vấn rà soát tuân thủ theo đúng lĩnh vực kinh doanh.