Các Chính Sách Pháp Lý Mới Có Hiệu Lực Từ Tháng 9/2026 Doanh Nghiệp Cần Rà Soát

Bước vào tháng 9/2026, môi trường pháp lý dành cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và quản trị doanh nghiệp tại Việt Nam tiếp tục có nhiều sự thay đổi mang tính bước ngoặt. Những quy định mới này trải rộng trên nhiều lĩnh vực: từ việc siết chặt quản lý thị trường tài sản mã hóa, giao thương quốc tế, lao động – bảo hiểm xã hội, cho đến các tiêu chuẩn về bảo mật dữ liệu cá nhân trên không gian số.

Nhằm giúp Quý Doanh nghiệp chủ động rà soát, đánh giá rủi ro và điều chỉnh hệ thống vận hành nội bộ để bảo đảm tuân thủ, Văn phòng luật sư MDVN & Associate đã tổng hợp và phân tích chi tiết các chính sách pháp lý mới phát sinh hiệu lực trong tháng này.

1. Khung pháp lý mới và chế tài xử phạt đối với thị trường tài sản mã hóa

Nghị định 284/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/9/2026. Đây là một trong những chính sách pháp lý mới được áp dụng song song trong thời gian thực hiện thí điểm thị trường tài sản mã hóa theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP.

Vi phạm hành chính về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa quy định tại Nghị định này bao gồm:

a) Vi phạm quy định về chào bán, phát hành tài sản mã hóa;

b) Vi phạm quy định về tổ chức thị trường giao dịch tài sản mã hóa;

c) Vi phạm quy định về trách nhiệm của tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa;

d) Vi phạm quy định về giao dịch tài sản mã hóa;

đ) Vi phạm quy định liên quan đến chuyển tiền của nhà đầu tư nước ngoài;

e) Hành vi cản trở việc thanh tra, kiểm tra, yêu cầu cung cấp thông tin;

g) Hành vi thu thập, tàng trữ, trao đổi, mua bán, tặng cho, công khai hóa trái phép dữ liệu, thông tin tài khoản tài sản mã hóa;

h) Vi phạm quy định về phòng, chống rửa tiền; phòng, chống tài trợ khủng bố; phòng, chống tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt đối với tổ chức, cá nhân tham gia thị trường tài sản mã hóa.

Về hình thức xử phạt, Nghị định 284/2026/NĐ-CP áp dụng hai hình thức xử phạt chính là cảnh cáo và phạt tiền. Mức phạt tiền tối đa đối với hành vi vi phạm quy định tại Nghị định này là 200.000.000 đồng đối với tổ chức, 100.000.000 đồng đối với cá nhân. 

Đồng thời, cơ quan quản lý nhà nước còn có thẩm quyền áp dụng các biện pháp bổ sung như tước quyền sử dụng Giấy phép cung cấp dịch vụ tổ chức thị trường giao dịch, đình chỉ các hoạt động chào bán, phát hành, giao dịch tài sản mã hóa, hoặc tiến hành tịch thu toàn bộ tang vật và phương tiện vi phạm; và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả như Buộc gỡ bỏ trang thông tin điện tử, phần mềm, hệ thống giao dịch, Buộc hủy bỏ đợt chào bán, phát hành tài sản mã hóa và buộc phải trả lại toàn bộ số tiền thu được.

2. Quy chuẩn hóa danh mục hàng hóa xuất nhập khẩu

Từ ngày 05/9/2026, Nghị định 292/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Quản lý ngoại thương chính thức được áp dụng, thay thế Nghị định số 69/2018/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Quản lý ngoại thương.  

Nghị định 292/2026/NĐ-CP làm rõ các cơ chế quản lý đối với hoạt động mua bán hàng hóa quốc tế dưới nhiều hình thức đa dạng như xuất khẩu, nhập khẩu; tạm nhập, tái xuất; tạm xuất tái nhập; chuyển khẩu hay quá cảnh. Mọi hoạt động giao thương này bắt buộc phải tuân thủ các quy định pháp luật nội địa cũng như các điều ước quốc tế mà Việt Nam đang là thành viên; và thiết lập cơ chế giải quyết tranh chấp về áp dụng biện pháp quản lý ngoại thương.

Một điểm cực kỳ quan trọng trong chính sách pháp lý mới này là việc Chính phủ ban hành kèm theo Nghị định 292/2026/NĐ-CP 07 phụ lục chi tiết giúp doanh nghiệp chuẩn hóa quy trình giao thương:

• Phụ lục I: Danh mục hàng hóa cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu
• Phụ lục II: Danh mục hàng hóa chỉ định thương nhân xuất khẩu, nhập khẩu
• Phụ lục III: Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu theo giấy phép, điều kiện
• Phụ lục IV: Danh mục hàng hóa và thẩm quyền quản lý giấy chứng nhận lưu hành tự do (CFS)
• Phụ lục V: Danh mục hàng hóa cấm kinh doanh tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu
• Phụ lục VI: Danh mục sản phẩm quân phục cấp giấy phép gia công xuất khẩu cho các lực lượng vũ trang nước ngoài
• Phụ lục VII: Các biểu mẫu liên quan

3. Chính sách pháp lý mới về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động và bảo hiểm xã hội

Chính phủ đã ban hành Nghị định số 283/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, có hiệu lực kể từ ngày 10/9/2026. Văn bản này tác động trực tiếp đến công tác nhân sự với hàng loạt mức phạt được điều chỉnh tăng mạnh. 

Cụ thể, đối với các vi phạm về việc làm và tuyển dụng, hành vi phân biệt đối xử (khi không xuất phát từ đặc thù công việc) có thể bị phạt từ 05 đến 10 triệu đồng. 

Trong khi đó, hành vi khai thác, chia sẻ hoặc sử dụng trái phép thông tin, dữ liệu lao động chưa được công bố sẽ bị phạt từ 20 đến 40 triệu đồng; nếu có hành vi mua bán, chiếm đoạt trái phép dữ liệu này thì mức phạt cao nhất lên tới 70 triệu đồng. 

Đối với các vi phạm nghiêm trọng như lôi kéo, dụ dỗ, quảng cáo gian dối nhằm lừa gạt hoặc bóc lột người lao động, mức phạt được ấn định ở ngưỡng rất cao là 50 đến 75 triệu đồng. 

Việc cung cấp dịch vụ việc làm không có giấy phép hợp pháp bị phạt từ 45 đến 60 triệu đồng, còn hành vi gian lận hồ sơ đánh giá kỹ năng nghề bị phạt từ 50 đến 70 triệu đồng và buộc tịch thu hồ sơ giả mạo. 

Riêng với nhóm quy định về Bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc, Nghị định chia nhỏ các mức phạt lũy tiến dựa trên quy mô số lượng người lao động vi phạm:

Đối với hành vi chậm đóng BHXH, doanh nghiệp có thể bị phạt tiền từ mức 05 triệu đồng đến mức tối đa là 75 triệu đồng, hoặc bị phạt theo tỷ lệ phần trăm (từ 12% đến 15%) trên tổng số tiền vi phạm nhưng không vượt quá 75 triệu đồng. Còn đối với hành vi trốn đóng BHXH, tỷ lệ phạt trên số tiền trốn đóng được nâng lên từ 18% đến 20%, với mức phạt trần tương tự là 75 triệu đồng. 

Ngoài hình thức phạt chính là cảnh cáo hoặc phạt tiền, căn cứ tính chất, mức độ của hành vi vi phạm, tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm hành chính còn bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung sau đây:

1. a) Tịch thu tang vật vi phạm hành chính;
2. b) Tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề có thời hạn;
3. c) Đình chỉ hoạt động có thời hạn;
4. d) Trục xuất người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam.

Đồng thời, chủ thể vi phạm còn phải thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định của từng chế tài tương ứng.

Nghị định số 12/2022/NĐ-CP hết hiệu lực thi hành kể từ ngày Nghị định này có hiệu lực thi hành.

4. Chuẩn hóa hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực thuế

Ngày 12/9/2026, Thông tư 110/2026/TT-BTC bãi bỏ toàn bộ 22 Thông tư và 03 Quyết định của Bộ trưởng Bộ Tài chính trong lĩnh vực thuế sẽ chính thức có hiệu lực. Dù nội dung của văn bản này khá ngắn gọn, nhưng lại mang đến tác động lớn về mặt tinh giản thủ tục hành chính. Việc chủ động loại bỏ các văn bản không còn phù hợp này giúp hệ thống pháp luật thuế trở nên gọn gàng, đồng bộ hơn, qua đó hỗ trợ trực tiếp cho các doanh nghiệp và cơ quan quản lý giảm thiểu rủi ro áp dụng sai quy định, đồng thời tiết kiệm đáng kể nguồn lực trong quá trình tra cứu và tuân thủ pháp luật hiện hành.

5. Hiện đại hóa quy định hoạt động mua bán qua Sở giao dịch hàng hóa

Nghị định 302/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thương mại về hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa được ban hành ngày ngày 01/8/2026, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 15/9/2026. Văn bản này thay thế hoàn toàn Nghị định số 158/2006/NĐ-CP và Nghị định số 51/2018/NĐ-CP. 

Nghị định thiết lập mô hình Trung tâm thanh toán bù trừ hoạt động độc lập với Sở giao dịch hàng hoá, đảm nhận chức năng chuyên trách về thanh toán, quản lý ký quỹ và quản trị rủi ro nhằm bảo đảm an toàn hệ thống theo chuẩn mực quốc tế. 

Đồng thời, chính sách pháp lý mới đặt ra lộ trình bắt buộc niêm yết các mặt hàng sản xuất tại Việt Nam như một điều kiện hoạt động của Sở giao dịch hàng hóa, qua đó giúp hàng hóa nội địa mở rộng thị trường và minh bạch hóa giá cả, phòng ngừa rủi ro biến động giá.

Cùng với đó, Nghị định 302/2026/NĐ-CP tiếp tục thực hiện theo cơ chế quản lý hậu kiểm thông qua việc tăng cường phân cấp và đơn giản hóa thủ tục đầu tư, kinh doanh cho các thành viên tham gia Sở giao dịch hàng hoá.

6. Xác lập và phát triển 04 loại hình cụm công nghiệp mới

Từ ngày 15/9/2026, Nghị định 303/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 32/2024/NĐ-CP về quản lý, phát triển cụm công nghiệp sẽ chính thức có hiệu lực thi hành. 

Lần đầu tiên, pháp luật Việt Nam xác lập và định nghĩa cụ thể 04 loại hình cụm công nghiệp chuyên biệt nhằm đáp ứng xu thế sản xuất hiện đại và phát triển bền vững:

1. Cụm công nghiệp chuyên ngành là cụm công nghiệp có tối thiểu 60% diện tích đất công nghiệp dành cho các dự án đầu tư có cùng ngành, nghề.
2. Cụm công nghiệp hỗ trợ là cụm công nghiệp có tối thiểu 60% diện tích đất công nghiệp dành cho các dự án đầu tư sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ theo quy định của pháp luật về phát triển công nghiệp hỗ trợ.
3. Cụm công nghiệp công nghệ cao là cụm công nghiệp có tối thiểu 30% diện tích đất công nghiệp dành cho các dự án nghiên cứu, sản xuất và ứng dụng công nghệ cao theo quy định của pháp luật về công nghệ cao.
4. Cụm công nghiệp sinh thái là cụm công nghiệp hướng đến mục tiêu phát triển kinh tế bền vững, tuần hoàn, giảm thiểu tác động môi trường, trong đó có các tổ chức, cá nhân trong cụm công nghiệp tham gia vào hoạt động sản xuất sạch hơn và sử dụng hiệu quả tài nguyên; có sự liên kết, hợp tác trong sản xuất để tối ưu hóa việc sử dụng hoặc tái sử dụng nguyên liệu, vật liệu, nước, năng lượng, chất thải, phế liệu và yếu tố khác trong quá trình sản xuất, kinh doanh.;

7. Kiểm soát hoạt động của sàn dữ liệu và bảo vệ thông tin cá nhân

Nghị định 314/2026/NĐ-CP quy định về hoạt động của sàn dữ liệu, được ban hành vào ngày 08/8/2026 và chính thức phát sinh hiệu lực từ ngày 25/9/2026, đã thiết lập những chính sách pháp lý mới mang tính nền tảng trong không không gian kinh tế số.

Nghị định nghiêm cấm việc lợi dụng sàn dữ liệu để mua, bán hoặc xử lý dữ liệu cá nhân trái pháp luật. Đối với mọi sản phẩm, dịch vụ hay nguồn dữ liệu có liên quan đến cá nhân, muốn được đưa lên sàn để giao dịch hoặc tổ chức đấu giá thì phải thực hiện khử nhận dạng và tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Các tổ chức cung cấp dịch vụ có trách nhiệm pháp lý phải từ chối ngay lập tức việc tổ chức đấu giá nếu phát hiện dữ liệu thuộc nhóm cá nhân, dữ liệu chưa được cấp phép hoặc có bất kỳ dấu hiệu vi phạm pháp luật nào. 

Thêm vào đó, quá trình vận hành sàn dữ liệu phải đảm bảo các chuẩn mực về an ninh mạng, bảo vệ an ninh dữ liệu và ngăn chặnrủi ro rò rỉ thông tin thuộc phạm vi bí mật nhà nước, dữ liệu cá nhân, hay dữ liệu không được phép chia sẻ (như dữ liệu hình thành từ cơ sở dữ liệu quốc gia). Dữ liệu đưa vào giao dịch cũng bị ràng buộc bởi các tiêu chuẩn về tính chính xác, hợp lệ, toàn vẹn, đầy đủ, cập nhật kịp thời, thống nhất và có khả năng truy xuất nguồn gốc. Trong trường hợp phát sinh sự cố hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật đối với sản phẩm/dịch vụ trên nền tảng, tổ chức kinh doanh dịch vụ sàn dữ liệu phải lập tức tạm ngừng cung cấp, gỡ bỏ các nội dung vi phạm và gửi thông báo khẩn cấp cho các bên liên quan để có phương án xử lý triệt để.

Kết luận

Việc chủ động cập nhật và thích ứng với những chính sách pháp lý mới không chỉ giúp doanh nghiệp tránh khỏi các rủi ro chế tài không đáng có, mà còn là nền tảng vững chắc để tối ưu hóa quy trình vận hành và khẳng định uy tín trên thị trường.

Trong quá trình rà soát và áp dụng các văn bản mới này, nếu Quý Doanh nghiệp gặp bất kỳ vướng mắc nào về mặt pháp lý hoặc cần điều chỉnh hệ thống văn bản nội bộ (hợp đồng, quy chế, nội quy lao động), MDVN uôn sẵn sàng lắng nghe và đưa ra các giải pháp chuyên sâu, hiệu quả.